Bir Kahve Masasında Başlayan Coğrafya Krizi
İzmir’de bir kafede oturuyorum. Masada klasik üçlü: ben, sürekli “ben bunu biliyorum ya” diyen bir arkadaş ve her konuda sessizce Google’a yaslanan üçüncü kişi. Konu nasıl açıldı hatırlamıyorum bile ama bir anda ortam “jeopolitik analiz odası”na döndü.
Arkadaşlardan biri, elindeki kahveyi karıştırırken sanki NATO toplantısında konuşuyormuş gibi ciddi bir sesle sordu:
“Lan Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır?”
O an masada kısa bir sessizlik oldu. Hani böyle bazen beyin donar ya… ama internet değil, direkt insan sistemi çöküyor.
Ben içimden düşünüyorum: Bu soru neden var? Neden şimdi? Neden kahve içerken?
Dışarıdan bakınca çok basit bir coğrafya sorusu gibi ama işin içine girince resmen “hayatımın yönünü sorgulama paketi” açılıyor.
Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır? sorusunun peşine düşmek
Merhaba! Kiru sayfasına hoş geldiniz. Bugün gündemimizde “Kazakistan’ın en belirgin özelliği nedir” var.
Şimdi dürüst olalım. Çoğumuz haritaya bakmadan bu soruya cevap vermeye çalışınca yüzümüzde aynı ifade oluşuyor: “Ben bunu bir yerden biliyordum ama nereden…”
İşte o deniz: Hazar Denizi.
Ama bu kadar basit söyleyip geçmek de içime sinmiyor. Çünkü Hazar Denizi öyle sıradan bir su kütlesi değil. O bildiğin “ben ne olduğumu kendim de bilmiyorum” havasında bir coğrafya fenomeni.
Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır diye sorulduğunda, aslında sadece bir isim öğrenmiyoruz. Biraz da coğrafyanın en kararsız karakterlerinden birine selam veriyoruz.
Benim kafamda Hazar Denizi şöyle bir karakter:
Kot pantolon giymiş ama “ben aslında plaj insanıyım” diyen biri gibi.
Hazar Denizi aslında ne?
İşte olayın en eğlenceli kısmı burada başlıyor.
Hazar Denizi, dünyanın en büyük kapalı su kütlesi. Ama “deniz mi göl mü?” tartışması var ki sorma gitsin. Coğrafyacılar bile bazen ikiye bölünüyor.
Yani düşün: Bir yerde akademisyenler ciddi ciddi tartışıyor:
– “Bu denizdir.”
– “Hayır göldür.”
– “Ama tuzlu?”
– “O zaman deniz mi yani?”
Ben bunu duyunca İzmir’deki arkadaş grubum aklıma geliyor. Biz de aynı böyleyiz ama konu menemenin soğanlı olup olmaması.
Hazar Denizi’nin olayı şu: Kapalı bir havzada yer alıyor, yani okyanusa çıkışı yok. Ama tuzlu suya sahip. Bu yüzden “denizim ben” diye ısrar ediyor.
İç sesim bazen şöyle diyor:
“Kardeşim sen önce kendini bir netleştir ya.”
Ama yok, Hazar bildiğini okuyor.
Haritada bakınca neden herkes terliyor
Haritayı açtığında Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır sorusu daha da ilginç hale geliyor. Çünkü Hazar Denizi öyle ortada duruyor ki, sanki Orta Asya ile Kafkasya arasında dev bir mavi ayna bırakılmış gibi.
Bir yanda Kazakistan’ın geniş stepleri, diğer yanda Azerbaycan’ın Kafkasya’ya yaslanan yapısı… Ortada Hazar.
Ben haritaya her baktığımda şunu düşünüyorum:
“Bu su orada ne yapıyor?”
Sanki biri iki ülke arasında yanlışlıkla büyük bir su şişesi dökmüş de kimse temizlememiş gibi.
İzmirli bir genç olarak coğrafya ile ilişkim
Açık konuşayım, İzmir’de büyüyen biri olarak benim coğrafya bilgim genelde şöyle çalışıyor:
Ege Denizi → evimin karşısı gibi
Akdeniz → yaz tatili
Karadeniz → “çok yeşil ve biraz yağmurlu yer”
Orta Asya → “orası baya uzak ya”
Ama Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır sorusu gelince iş değişiyor. Çünkü bu soru direkt seni Google’la ilişki durumuna sokuyor.
Bir keresinde yine benzer bir soru sorulduğunda arkadaşım şöyle demişti:
“Abi bu kolay ya.”
Sonra 10 saniye düşündü.
“Ya şey… Volga mıydı?”
İşte o an hepimiz anladık ki kimse emin değil.
Ben de içimden dedim ki:
“Tamam, demek ki yalnız değilim.”
Arkadaş muhabbeti: “Google’a mı baksak yoksa sallayalım mı?”
Klasik sahne:
– “Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır?”
– “Hazar Denizi mi ya?”
– “Emin misin?”
– “%70 eminim.”
– “%70 ne demek?”
– “Kalan %30 hayatın sürprizleri.”
Sonra telefonlar çıkar. Google açılır ama kimse ilk bakışta yazmaz. Çünkü herkes önce ego testi yapar.
Bir süre sonra biri dayanamaz:
“Tamam yazıyorum… Hazar Denizi.”
Ve o an hepimiz rahatlarız. Sanki sınavda doğru şıkkı işaretlemişiz gibi.
Ama içimdeki o İzmirli hafif dalgacı taraf şunu fısıldar:
“Bunu bilmemek de çok normaldi aslında…”
Yanlış bilinenler
Bu soruyla ilgili en komik şey şu: İnsanlar bazen Hazar Denizi’ni Karadeniz’le karıştırıyor. Bazen de tamamen farklı denizleri ortalığa atıyor.
Bir arkadaşım ciddi ciddi demişti:
“Orada şey değil mi ya… Aral Denizi?”
O an anladım ki coğrafya bazen tamamen serbest çağrışım.
Ama gerçek şu:
Kazakistan ile Azerbaycan arasında bulunan deniz Hazar Denizi.
Bu kadar net.
Ama insan beyni bunu net kabul etmiyor çünkü isim “Hazar” olunca sanki tarihi bir kahraman gibi geliyor. Denizden çok eski bir imparatorluk adı gibi.
Hazar Denizi’nin tuhaf gerçekleri
İşin daha da ilginç tarafı var.
Hazar Denizi dünyanın en büyük kapalı su kütlesi olduğu için aslında devasa bir iç deniz gibi davranıyor. Ama okyanusla bağlantısı yok.
Yani düşün:
Bir su kütlesi var, büyüklüğü deniz gibi, tuzluluğu deniz gibi, ama dış dünyaya açılmıyor.
Biraz içine kapanık arkadaş gibi.
Hatta bazen şöyle hayal ediyorum:
Hazar Denizi bir insan olsaydı, kalabalık partilere gidip köşede telefonla oynayan biri olurdu.
Deniz mi göl mü tartışması
Bu konu akademik olarak bile tartışmalı. Çünkü bazı kriterlere göre göl sayılması gerekiyor, bazılarına göre deniz.
Ben bunu duyunca düşündüm:
“Biz insanlar neden her şeyi sınıflandırmaya bu kadar takığız?”
Hazar Denizi ise sanki şöyle diyor:
“Beni bırakın ya, ben sadece varım.”
Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır sorusunun cevabı basit ama arka planı baya derin.
Günlük hayata bağlama
Garip ama gerçek: Bu tür coğrafya soruları günlük hayatta hiç lazım olmuyor gibi görünür ama bir anda arkadaş ortamında prestij meselesi haline geliyor.
Mesela:
– “Hazar Denizi.” dediğinde ortamda bir saygı oluşuyor.
– “Bilmiyorum.” dediğinde kimse yargılamıyor ama içten içe herkes aynı durumda.
Ben artık şuna inandım:
Coğrafya bilgisi aslında hafıza değil, sosyal hayatta “kendini rahat hissetme seviyesi”.
İzmir’de sahilde otururken bile bazen aklıma geliyor:
“Acaba Hazar Denizi şu an ne yapıyor?”
Cevap yok tabii. Ama düşünmesi bile garip bir huzur veriyor.
“Kazakistan’ın en belirgin özelliği nedir” konusundaki yazımızı okuduğunuz için teşekkür ederiz. Kiru olarak sizlere her zaman kaliteli içerik sunmaya devam edeceğiz.
Son düşünceler
İlgili Yazımız: CMK 63 maddesi nedir ?
Kazakistan ile Azerbaycan arasında hangi deniz vardır sorusu aslında basit bir bilgi sorusu gibi duruyor ama içine girince hem coğrafyayı hem de insan hafızasının komik taraflarını ortaya çıkarıyor.
Hazar Denizi, sadece iki ülke arasında duran bir su kütlesi değil; aynı zamanda “emin olmadığın şeyler listesi”nin baş aktörlerinden biri.
Ben yine bir kafede otururken aynı soru sorulsa muhtemelen önce bir saniye dururum, sonra hafif gülümseyip:
“Hazar Denizi” derim.
Ama iç sesim yine susmaz:
“Tamam da bunu neden bu kadar dramatik yaşadık biz?”